Ìdènà Àrùn Jẹjẹrẹ Ẹ̀dọ̀

Ìwífún Gbogbogbò Nípa Àrùn Jẹjẹrẹ Ẹ̀dọ̀

Àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ jẹ́ àrùn kan tí àwọn sẹ́ẹ̀lì burúkú (akànjẹ) máa ń ṣẹ̀dá nínú àwọn àsopọ̀ ẹ̀dọ̀.

Ẹ̀dọ̀ jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn ẹ̀yà ara tó tóbi jùlọ nínú ara. Ó ní ìpele méjì, ó sì kún apá ọ̀tún òkè ikùn nínú ẹ̀gbẹ́ egungun. Mẹ́ta lára ​​àwọn iṣẹ́ pàtàkì tí ẹ̀dọ̀ ń ṣe ni:

• Láti yọ àwọn ohun tó léwu kúrò nínú ẹ̀jẹ̀ kí wọ́n lè jáde láti inú ara nínú ìgbẹ́ àti ìtọ̀.
• Láti ṣe bile láti ran àwọn ọ̀rá lọ́wọ́ láti inú oúnjẹ.
• Láti tọ́jú glycogen (sùgà), èyí tí ara ń lò fún agbára.

Wíwá àti ìtọ́jú àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ ní kutukutu lè dènà ikú láti inú àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀.

Jíjẹ́ kí a kó àrùn náà pẹ̀lú àwọn irú àrùn kan lè fa àrùn jẹjẹrẹ, ó sì lè fa àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀.

Àrùn hepatitis ló sábà máa ń fa àrùn hepatitis. Àrùn hepatitis jẹ́ àrùn tó máa ń fa ìwúwo (wíwú) ẹ̀dọ̀. Ìbàjẹ́ tó bá jẹ mọ́ ẹ̀dọ̀ láti inú àrùn hepatitis tó máa ń pẹ́ lè mú kí ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ pọ̀ sí i.

Iru meji ti arun hepatitis B (HBV) ati hepatitis C (HCV) ni. Ikolu onibaje pẹlu HBV tabi HCV le mu ewu akàn ẹdọ pọ si.

1. Ẹ̀dọ̀fóró B

A máa ń fa HBV nígbà tí a bá fara kan ẹ̀jẹ̀, àtọ̀, tàbí omi ara mìíràn láti ọ̀dọ̀ ẹni tí ó ní HBV. A lè kó àkóràn náà láti ọ̀dọ̀ ìyá sí ọmọ nígbà ìbímọ, nípasẹ̀ ìbálòpọ̀, tàbí nípa pípín abẹ́rẹ́ tí a fi ń fún oògùn ní abẹ́rẹ́. Ó lè fa àpá ẹ̀dọ̀ (cirrhosis) tí ó lè fa àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀.

2. Ẹ̀dọ̀fóró C

HCV máa ń wáyé nígbà tí a bá fi ọwọ́ kan ẹ̀jẹ̀ ẹni tí ó ní fáírọ́ọ̀sì HCV. A lè tànkálẹ̀ àkóràn náà nípa pípín abẹ́rẹ́ tí a fi ń fún oògùn tàbí, nígbàkúgbà, nípasẹ̀ ìbálòpọ̀. Nígbà àtijọ́, a tún máa ń tànkálẹ̀ rẹ̀ nígbà tí a bá ń fi ẹ̀jẹ̀ tàbí tí a bá ń gbé ẹ̀yà ara. Lónìí, àwọn ilé ìtọ́jú ẹ̀jẹ̀ máa ń dán gbogbo ẹ̀jẹ̀ tí a fi fúnni wò fún HCV, èyí tí ó máa ń dín ewu gbígbà fáírọ́ọ̀sì náà kù láti inú ẹ̀jẹ̀. Ó lè fa àpá ẹ̀dọ̀ (cirrhosis) tí ó lè yọrí sí àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀.

Ìdènà Àrùn Jẹjẹrẹ Ẹ̀dọ̀

Yẹra fún àwọn ohun tó lè fa ewu àti fífikún àwọn ohun tó lè dáàbò bo ara lè ran lọ́wọ́ láti dènà àrùn jẹjẹrẹ.

Yíyẹra fún àwọn ohun tó lè fa àrùn jẹjẹrẹ lè ran lọ́wọ́ láti dènà àwọn àrùn jẹjẹrẹ kan. Àwọn ohun tó lè fa ewu ni mímu sìgá, jíjẹ àjẹjù, àti àìṣe eré ìdárayá tó tó. Pípọ̀ sí i lára ​​àwọn ohun tó lè dáàbò bo ara bíi dídúró síga àti ṣíṣe eré ìdárayá lè ran lọ́wọ́ láti dènà àwọn àrùn jẹjẹrẹ kan. Bá dókítà rẹ tàbí onímọ̀ nípa ìlera rẹ sọ̀rọ̀ nípa bí o ṣe lè dín ewu àrùn jẹjẹrẹ kù.

Àkóràn àrùn Hepatitis B àti C onígbà pípẹ́ jẹ́ àwọn ohun tó lè fa àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀.

Níní hepatitis B onígbà pípẹ́ (HBV) tàbí hepatitis C onígbà pípẹ́ (HCV) ń mú kí ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ pọ̀ sí i. Ewu náà ga jù bẹ́ẹ̀ lọ fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ní HBV àti HCV, àti fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àwọn ohun mìíràn tí ó lè fa ewu ní àfikún sí àrùn hepatitis. Àwọn ọkùnrin tí wọ́n ní àkóràn HBV tàbí HCV onígbà pípẹ́ ṣeé ṣe kí wọ́n ní àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ ju àwọn obìnrin tí wọ́n ní àkóràn onígbà pípẹ́ kan náà lọ.

Àkóràn HBV onígbà pípẹ́ ni ó ń fa àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ ní Éṣíà àti Áfíríkà. Àkóràn HCV onígbà pípẹ́ ni ó ń fa àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ ní Àríwá Amẹ́ríkà, Yúróòpù, àti Japan.

Àwọn nǹkan míì tó lè fa àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ ni wọ̀nyí:

1. Àrùn ìṣàn ẹ̀jẹ̀

Ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ máa ń pọ̀ sí i fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn cirrhosis, àrùn kan tí a fi àsopọ àpá rọ́pò àsopọ ẹ̀dọ̀ tí ó dára. Àsopọ àpá náà máa ń dí ìṣàn ẹ̀jẹ̀ láti inú ẹ̀dọ̀ lọ́wọ́, ó sì máa ń jẹ́ kí ó má ​​ṣiṣẹ́ bí ó ti yẹ. Ọtí líle àti àkóràn hepatitis onígbà pípẹ́ jẹ́ ohun tí ó sábà máa ń fa cirrhosis. Àwọn ènìyàn tí wọ́n ní cirrhosis tí ó níí ṣe pẹ̀lú HCV ní ewu gíga láti ní àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ ju àwọn ènìyàn tí wọ́n ní cirrhosis tí ó níí ṣe pẹ̀lú HBV tàbí lílo ọtí lọ.

2. Lilo ọtí líle

Lílo ọtí líle le fa cirrhosis, èyí tí ó jẹ́ okùnfà ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀. Àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ tún le wáyé láàárín àwọn tó ń mu ọtí líle tí wọn kò ní cirrhosis. Àwọn tó ń mu ọtí líle tí wọ́n ní cirrhosis ní ìlọ́po mẹ́wàá ó ṣeéṣe kí wọ́n ní àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀, ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn tó ń mu ọtí líle tí wọn kò ní cirrhosis.

Àwọn ìwádìí ti fihàn pé ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ tún pọ̀ sí i láàárín àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àkóràn HBV tàbí HCV tí wọ́n ń mu ọtí púpọ̀.

3. Aflatoxin B1

Ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ lè pọ̀ sí i nípa jíjẹ oúnjẹ tí ó ní aflatoxin B1 (majele láti inú olú tí ó lè hù lórí oúnjẹ, bí àgbàdo àti èso, tí a ti tọ́jú sí àwọn ibi gbígbóná àti ọ̀rinrin). Ó wọ́pọ̀ jùlọ ní agbègbè gúúsù Sahara Africa, Gúúsù ìlà-oòrùn Asia, àti China.

4. Àrùn hepatitis tí kì í ṣe ọtí (NASH)

Àrùn steatohepatitis tí kì í ṣe ọtí (NASH) jẹ́ àrùn kan tí ó lè fa àpá ẹ̀dọ̀ (cirrhosis) tí ó lè fa àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀. Ó jẹ́ àrùn ẹ̀dọ̀ tí kì í ṣe ọtí (NAFLD), níbi tí ọ̀rá tí kò báramu wà nínú ẹ̀dọ̀. Nínú àwọn ènìyàn kan, èyí lè fa ìgbóná ara (wíwú) àti ìpalára sí àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀dọ̀.

Níní àrùn cirrhosis tí ó níí ṣe pẹ̀lú NASH ń mú kí ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ pọ̀ sí i. A tún ti rí àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ nínú àwọn ènìyàn tí wọ́n ní NASH tí wọn kò ní àrùn cirrhosis.

5. Sígá mímu

Síga sìgá ti ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ tó ga jù. Ewu náà máa ń pọ̀ sí i pẹ̀lú iye sìgá tí wọ́n ń mu lójoojúmọ́ àti iye ọdún tí wọ́n ti mu sìgá.

6. Àwọn ipò míràn

Àwọn àìsàn ìlera àti ìbílẹ̀ kan tó ṣọ̀wọ́n lè mú kí ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ pọ̀ sí i. Àwọn àìsàn wọ̀nyí ní àwọn wọ̀nyí:

• Àìtọ́jú hemochromatosis àjogúnbá tí a kò tọ́jú (HH).
• Àìní Alpha-1 antitrypsin (AAT).
• Àìsàn ìpamọ́ glycogen.
• Porphyria cutanea tarda (PCT).
• Àrùn Wilson.

Àwọn ohun ààbò wọ̀nyí lè dín ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ kù:

1. Àjẹsára Hepatitis B

A ti fihan pe idilọwọ ikolu HBV (nipa gbigba ajesara fun HBV nigba ọmọ tuntun) n dinku eewu akàn ẹdọ ninu awọn ọmọde. A ko tii mọ boya gbigba ajesara naa n dinku eewu akàn ẹdọ ninu awọn agbalagba.

2. Ìtọ́jú fún àkóràn hepatitis B onígbà pípẹ́

Àwọn ọ̀nà ìtọ́jú fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àkóràn HBV onígbà pípẹ́ ni interferon àti nucleos(t)ide analog (NA). Àwọn ìtọ́jú wọ̀nyí lè dín ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ kù.

3. Dín ìfarahan sí aflatoxin B1 kù

Rírọ́pò oúnjẹ tí ó ní aflatoxin B1 púpọ̀ pẹ̀lú àwọn oúnjẹ tí ó ní ìpele majele tí ó kéré gan-an lè dín ewu àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀ kù.

Orísun:http://www.chinancpcn.org.cn/cancerMedicineClassic/guideDetail?sId=CDR433423&type=1